Deel 1

17 november 2024 wordt de laatste eredienst gehouden in de kerk van Nijensleek. Dan zal de kerk gesloten worden en moet er een andere bestemming voor gevonden worden. Dat de kerk nu gesloten moet worden mag niet verhullen dat er de laatste jaren veel inzet is getoond om het kerk-zijn te behouden. Op allerlei manieren is getracht de aandacht te vestigen op het goede wat er rond deze kerk gebeurde. Zo zal ook de geschiedenis aantonen dat er in het verleden heel, heel veel werk is verzet om in ieder geval de erediensten te behouden Samenwerken met de Hervormde Kerk in Vledder mocht niet leiden tot meer kerkbezoek. Na enkele jaren van gezamenlijke diensten, samen vergaderen, samen plannen maken, samen bidden, samen tot een besluit komen moeten we nu ervaren dat twee kerkgebouwen onderhouden niet meer mogelijk is.

Hoe is het allemaal begonnen? Als we dat willen weten, moeten we wat meer van de geschiedenis leren kennen.

Bij de Synode van Dordrecht waren er allerlei regels opgesteld waarmee men als kerk rekening had te houden. Bij sommige groepen kwam dat niet goed over. Zij vonden de Hervormde Kerk te vrijzinnig. Daarom besloten zich af te scheiden.Onder leiding van ds. De Cock uit Ulrum werd in 1834 de Christelijk Gereformeerde Kerken opgericht. In 1886 scheidde een groep onder leiding van ds. Abraham Kuyper zich ook af van de Hervormde Kerk. Deze afscheiding staat bekend als de Doleantie (Klaagschrift, zij klaagden over de strenge regels, ze wilden baas in eigen huis zijn). In 1892 gingen de twee afgescheiden Kerken samen. De nieuwe naam werd: De Gereformeerde Kerken in Nederland.

Onder die vleugels werd in 1893 de kerk in Nijensleek opgericht. De classis Beilen, waaronder Nijensleek valt, vindt dat men zelf het initiatief moet nemen. Dat gebeurt dan ook met behulp van de Gereformeerde kerk van Steenwijk.

De notarisfamilie Van Giffen bezat in Nijensleek veel grond. Zij stelde een deel van de grond beschikbaar om er een kerkgebouw op te plaatsen ( op die grond staat het huidige gebouw nog steeds). De Hervormde Gemeente van Steenwijk verkocht voor f.300, - een houten gebouwtje plus een aantal banken (zonder leuning) aan de kerk in Nijensleek. Men mocht dit in 5 jaar aflossen. Eerst was er nog wat geharrewar of het kerkgebouw wel in Nijensleek zou moeten komen, daar Vledderveen er ook aanspraak op maakte. Op grond van het aantal inwoners werd toen voor Nijensleek gekozen. 

De eerste kerkenraad
Cornelis van Puffelen, vrijboer te Frederiksoord, kwam oorspronkelijk uit Oudewater. Hij was het lopen naar de kerk in Steenwijkerwold, waar hij de katholieke kerk bezocht, hoewel ze als Hervormd stonden ingeschreven, beu en sloot zich aan bij de Gereformeerde kerk in Nijensleek en was een van de eerste kerkenraadsleden. De kerkenraad werd als volgt gevormd: Jacobus Louwerse, afkomstig uit Zeeland en landarbeider te Frederiksoord, praeses. J. Crans, beambte te Vledderveen, scriba. J. Hoekstra, landarbeider te Frederiksoord, Peter Manden, landarbeider te Nijensleek en genoemde Cornelis van Puffelen, vrijboer, waren ouderling.

De diakenen waren Jacob Bennen, landbouwer te Nijensleek, Matthijs Hameka, van Zaanse afkomst en landarbeider te Frederiksoord, Auke van Nijen, landbouwer te Nijensleek en Henderik Oosterhof, van Friese afkomst en landarbeider te Vinkega. Je zou kunnen spreken van een ”bont” gezelschap waarin we een afspiegeling van de Maatschappij van Weldadigheid herkennen.

Op de classisvergadering van 20 februari 1894 wordt de hulpbehoevende kerk, maar met duidelijke toekomst, hartelijk welkom geheten. Er werd een officiële erkenning uitgesproken en zo ontstond de 752e Gereformeerde Kerk in Nederland. Er werd ook afgesproken dat de classispredikanten een keer per kwartaal een gratis preekbeurt in Nijensleek zouden vervullen. De heer Van Giffen, eigenaar van de grond waarop het houten kerkgebouwtje staat, eist dat zijn zoon, Reitze van Giffen, de predikant wordt en zo geschiedde.

Reitze van Giffen wordt in 1894 de eerste predikant van de Gereformeerde Kerk in Nederland te Nijensleek. Hij was getrouwd met Aaltje Hofman, geboren te Nijensleek. Zijn traktement wordt op f.12,50 per maand vastgesteld. Hij gaat voortvarend te werk. Er wordt een jongelingenvereniging opgericht, hetgeen landelijk enig opzien baart. Ook komt er een jongedochtervereniging en zelfs een Christelijke zangvereniging.

Ging de dominee te fel van start? Hij werd op een gegeven moment een jaar buiten  bediening gesteld, zoals men dat toen noemde. Was hij ziek of was er wat anders aan de hand? De dominee stond wel bekend als vrijmoedig, eigenzinnig en ongezeglijk. In 1899 vertrekt hij naar Aalst en Andel. Daar wordt hij na een paar jaar geheel buiten bediening gesteld en hij keert ook nimmer terug in het predikambt. Na ds. Van Giffen worden zogenaamde oefenaars leidinggevend in kerk. Was er geen geld voor een volwaardige dominee?

In 1897 komt er trouwens een stenen gebouw met 250 zitplaatsen in de plaats van het houten gebouwtje. Ook kwam er een pastorie. Alles werd voorgefinancierd door de familie Van Giffen. Dan komt er op zondag 6 juli 1930 weer een volwaardig predikant. Ds. Van Ginhoven doet zijn intrede. Het stenen kerkgebouw toont, ook door achterstallig onderhoud, vele gebreken. Er wordt besloten tot het bouwen van een nieuw kerkgebouw.

Eigenhandig wordt het oude kerkgebouw afgebroken en voorlopig houdt men de diensten in de schuur van bakker Buit. Daar hij in de week de schuur zelf nodig heeft, wordt er op zaterdagavond met man en macht de schuur klaar gemaakt voor de zondagse eredienst (ook toen al veel vrijwilligerswerk). Via allerlei acties en landelijke bekendheid via het blad De Standaard werd f. 3000,- vergaard. Ook werden het orgel (f. 60,-) en oude materialen verkocht. De plaatselijke aannemer en kerklid J.A. van de Heide nam de bouw op zich. De eerste steen werd gelegd door de heer R.C. Verweijck, bijgenaamd ‘Bijltje’, naar de column die hij onderhield in De Standaard.

De bouw verliep heel spoedig. Van alle kanten kwam er hulp. De Gereformeerde kerk te Breda schonk banken de kerk van IJsselmuiden 40 stoelen, kerkstoven, psalmborden en twee collectestokken. Uit Diever kwam een doopvont. Er kwam ook nog een luidklok. Dit was een geschenk van de vermogende familie Heule uit Haarlem. Zij zette zich in voor de kerstening van het goddeloze, arme Zuidwest Drenthe en Zuidoost Friesland. Op 16 januari 1935 werd de kerk officieel in gebruik genomen. (Echter op 7 november 1934 (op 17 november a.s. 90 jaar en 10 dagen geleden) werd er al een Dankstond voor het gewas gehouden in de nieuwe kerk).

Deel 2 a
In de periode van vertrek van ds. Van Giffen in 1899  en de komst van ds. Van Ginhoven in 1930, wordt de kerk bediend door zogenaamd colporteurs, zij verspreidden Bijbelboeken en deden evangelisatiewerk De bekendste is de heer A.A. van Opstal. Deze weet de gemeente uit te breiden. Hij sticht ook een zondagsschool, niet alleen in Nijensleek, maar ook in Wapserveen.  Hij is aanstichter van de oprichting van de christelijke school in Nijensleek. Ook is hij zeer betrokken bij de oprichting van het kerkje van Andreas Verleur aan de Dwarsweg te Wilhelminaoord. Door studie en singuliere gaven krijgt hij volledige toegang tot de bediening van het ambt van predikant en zo krijgt Nijensleek weer een ‘heuse’ dominee, zo wordt het in de annalen vermeld.

Ds. Van Ginhoven die dus na ds. Van Opstal aantrad, had veel succes met zijn arbeid in de gemeente Hij gaf zelfs Bijbellessen aan niet kerkelijk gebonden mensen. Hij zorgt er ook voor dat mensen met paard en wagen, de zogenaamde brik, vanuit Noordwolde en Steggerda naar de kerk konden komen. De voormalig kerkrentmeester, Hans Dijkstra, vertelde ooit dat zijn vader koetsier was op de brik en men zei dan:”rikketikketik, daar komt Lykel met zijn fiene brik”. Er breekt wereldlijk een moeilijke tijd aan wat leidt tor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Er kwam een vergaderverbod en de papierschaarste zorgt er voor dat er niet veel te vermelden valt over het kerkelijk gebeuren.

Van ds. Van Ginhoven is bekend dat hij in het verzet ging onder de naam ‘Ome Jaap’. Helaas werd een activiteit hem noodlottig. Hij hielp een Joodse dwangarbeider uit het kamp in Vledder te ontsnappen. De dominee werd verraden en via een aantal gevangenissen, o.a. Het Oranjehotel te Scheveningen en kamp Vught kwam hij in het Huis van Bewaring van Rotterdam terecht. Daar kreeg hij te horen dat hij ter dood veroordeeld was en op de uitvoering van zijn vonnis wachtte. Zijn broer Huib, ook in het verzet, had het vonnis al ondergaan. Gelukkig kwam er voor ‘Ome Jaap’ hulp van buitenaf. Een Rotterdamse knokploeg wist op slinkse wijze de gevangenis binnen te dringen en 26 gevangenen konden bevrijd worden. Ds. Van Ginhoven heeft tot na de oorlog ondergedoken gezeten in de omgeving van Delft.

In 1946 vertrekt ds. Van Ginhoven naar Westervoort. Van 1946 tot 1966 is ds. Bergsma de voorganger. Hij komt uit Argentinië en heeft ook connecties met Brazilië (Dat komt  meer voor) Een dominee voor en tussen de mensen. Hij helpt zelfs de boeren bij het binnenhalen van het hooi. Soms verricht hij ook andere werkzaamheden bij de boeren. Toch gaat het kerkbezoek achteruit en ook met de financiën gaat het niet goed. Wel komt er een nieuw orgel. Voor f 8600,-- koopt men een 100 jaar oud orgel uit Amsterdam. Op 21 mei 1965 wordt het orgel feestelijk in gebruik genomen. Men is er vervolgens wel zuinig op. Het mag maar door de drie aangestelde organisten bespeeld worden. Ook krijgen zij alleen de sleutel van de consistorie, deze wordt met een extra slot beveiligd, zodat er niemand illegaal op het orgel gaat spelen.

Ds. Bergsma gaat met emeritaat en gaat in Steenwijk wonen. In deze vacante periode kan men nog steeds een beroep op  hem doen. In 1968 wordt de heer Medema aan Nijensleek verbonden. De classis vindt dat er samenwerking gezocht moet worden met Appelscha en Donkerbroek. Dit mondt tenslotte uit in het aanstellen van de heer Medema voor genoemde gemeentes. Het ledental is dan vastgesteld op 177.

Deel 2 b
Het samengaan met Appelscha e.o. blijkt geen succes. Na een paar jaar wordt besloten uit elkaar te gaan. De heer Medema wordt dan voor 50% aangesteld in Nijensleek. In die periode studeert hij voor het predikantschap en wordt na het behalen van het diploma en op grond van singuliere gaven erkend als dominee. Veel heeft hij in Nijensleek gedaan om de gemeente groter te maken. In deze periode wordt het interieur van de kerk gerenoveerd. Er komen stoelen i.p.v. banken. Een nieuwe preekstoel en een doopvont worden geïnstalleerd. Het geheel wordt van een podium voorzien, zodat er een liturgisch centrum ontstaat. Met een zangdienst wordt het geheel met Pinksteren 1974 feestelijk in gebruik genomen.

In 1972 word de eerste vrouwelijke ambtsdrager aangesteld in de persoon van mevrouw Zijlstra. (beter bekend als Koosje Zijlstra.) Zij had zich op allerlei terreinen al verdienstelijk gemaakt. Een alleskunner en allesdoener. In 1978 vertrekt ds. Medema naar Zevenhuizen (Gr.). In 1980 wordt ds. J Schonewille uit Drachten aan de kerk parttime verbonden. Een jonge predikant. Er waait een frisse wind door de kerk, hoewel sommigen de luwte koesteren. Ds.Schonewille maakt het zich niet gemakkelijk. Hij komt nogal erg op voor zijn persoonlijke opvattingen. Dat wordt hem niet altijd in dank afgenomen. Deze polarisatie leidt zelfs tot het opstappen van enkele kerkenraadsleden. Ds. Schonewille vertrekt in 1985 als evangelisatie-toeruster naar de classis Drachten.

Grote inzet van alle bestuurders is nodig om de vacante plaats te vullen. In 1988 komt de 64 jarige br. W. Wijbenga uit Sneek parttime naar Nijensleek. Als beroepsmilitair heeft hij in Ned. Indië gediend. Later is hij militair rollend materieel in Assen. Toch trekt hem het ambt van predikant. En via een verkorte route en op grond van singuliere gaven wordt hij dominee. Helaas door de scheiding van het huwelijk kan hij het ambt een aantal jaren niet uitoefenen. Na 10 jaar wordt hij weer tot het ambt toegelaten. 29 maart 1988 doet hij intrede in Nijensleek. Zijn slechte gezondheid en het alleen zijn in de grote pastorie speelt hem parten. Precies 4 jaar na zijn benoeming, 29 maart 1992, wordt zijn betrekking niet voortgezet.

Gelukkig blijft Nijensleek niet lang vacant. De heer Gerard Meyer uit Eindhoven wordt aangesteld als pastoraal werker. Hij en zijn vrouw en hun 4 kinderen betrekken de pastorie. In deze periode wordt het 100 jarig bestaan van de kerk gevierd. Ook deze betrekking duurt maar 4 jaar. De heer Meyer begint dan een winkel in dierenbenodigdheden en klein materiaal voor de klussers in Vledder., dat wordt later een doe-het-zelf winkel aan de Dorpsstraat. Nu is hij nog een regelmatige bezoeker van de erediensten.

Met kunst en vliegwerk wordt het werk van de kerk door velen voortgezet. In alle vacante periodes zijn er veel predikanten van dichtbij en van ver bereid vooral pastorale werkzaamheden te verrichten, dat wordt met grote dankbaarheid aanvaard. (Een legerpredikant uit Havelte woont zelfs tijdelijk in de pastorie) Dan wordt 1 juni 2000 Ds. Sinke bevestigd in het ambt. Een rustige periode, waarin verder gewerkt wordt aan de samenwerking met de Hervormde Kerk in Vledder. Tenslotte besluit de Hervormde ds. Wind met emeritaat te gaan en dan stelt ds. Sinke voor ook met emeritaat te gaan om zo de weg vrij te maken om te komen tot het aanstellen van één predikant voor beide gemeentes. Ook ds. Sinke zien we nog vaak samen met zijn vrouw in de kerk.

Deel 3 - slot
In heel veel jaren is door de kerkenraad van de Gereformeerde Kerk in Nijensleek getracht een vorm van samenwerking te vinden met de Hervormde Kerk te Vledder en de Hervormde Kerk te Wilhelminaoord. Dat liep vaak op niets uit. Waardoor kwam dat? Kwam het door culturele verschillen, door verschillende religieuze opvattingen – rechtzinnig tegenover vrijzinnig, of was het oud zeer, voortvloeiend uit voorgaande redenen?

Stukje bij beetje kwam men toch stapjes vooruit. Ds. Wijbenga (Gereformeerd) en ds. Bijl (Hervormd Vledder), begrijpen elkaar. Er komt in oktober 1988 een gezamenlijke gemeenteavond. Deze wordt positief ontvangen. Op 11 december is er een gezamenlijke adventsdienst in Nijensleek. Ds. Bijl is de voorganger en ds. Wijbenga fungeert als liturg. Ook voor het werken met de jeugd wordt samen een oplossing gezocht. Het gebouwtje Samuel (Herv. Kerk in Nijensleek) wordt ingezet voor gezamenlijke jeugdactiviteiten. Toch wordt de greep op de jeugd steeds minder. Alle volgende voorgangers doen hun uiterste best de samenwerking een steeds hechtere vorm te geven. Ook mogen we hierbij niet de bestuurders vergeten. Zij spannen zich zeer in om samen vorm te geven aan het brengen van de goede boodschap.

Landelijk kwam men door de beweging ‘Samen op weg’ in 2004 tot een besluit voortaan verder te gaan onder de naam PKN ( Protestantse Kerk in Nederland ( samenwerkingsverband van Hervormden, Gereformeerden en Lutheranen). Ook in Nijensleek en Vledder komt men eerst tot een soort federatief verband, hetgeen tenslotte uitmondt in een PKN Vledder/Nijensleek e.o. gemeente. Omdat beide predikanten ds. Sinke in Nijensleek en ds. H.H. Wind in Vledder met emeritaat gaan, wordt er door de samenwerkende kerkenraden besloten tot het aanstellen van één predikant voor beide
gemeenten.

De eerste predikant voor beide gemeentes wordt ds. G. Venhuizen uit Oenkerk (Oentsjerk, in het Fries). Hij richt zich niet alleen op een goede samenwerking, maar ook de jeugd heeft zijn aandacht. Er worden allerlei bijeenkomsten georganiseerd zoals Cirkelslag, school -en gezinsdiensten. Ook de Kerstwandeling is zijn initiatief. In de Gerf wordt een speciaal jeugdhonk gecreëerd. Helaas werd daar bijna geen gebruik van gemaakt. Ook de openluchtdienst op Padjelanta wordt in ere hersteld. Toch blijven er problemen bestaan. Niet alleen het teruglopende kerkbezoek, maar ook de financiële omstandigheden nopen tot herbezinning. Ds. Venhuizen gaat met emeritaat en blijft in de door hem aangekochte pastorie wonen.

Toch stelt men weer een nieuwe predikant aan en vindt die in ds. Marianne Gaastra uit Zwolle. De eerste vrouwelijke predikant zowel in Vledder als in Nijensleek. Het blijkt een verbindende dominee te zijn met ook veel aandacht voor mensen die niet meer naar de kerk komen. Velen doen daarom ook een beroep op haar als er een uitvaart geregeld moet worden. Ook met de jeugd zoekt ze verbinding. Speciale schooldiensten samen met de Chr. basisschool “De Bron” ondervinden veel belangstelling. Met een aantal ouders wordt er een Kliederkerk opgericht. De poëzie en verhalenbijeenkomsten vinden een goed gehoor. Alle inspanningen ten spijt loopt het kerkbezoek toch terug en de jeugd heeft helemaal geen belangstelling meer.Ds. Gaastra vertrekt in 2023 naar Wognum. Zij wordt tijdelijk vervangen door ds. Wilma v.d. Linden uit Steenwijk. Ds. Van der Linden weet zich snel in te werken en maakt veel werk van haar bezoeken aan onze leden, die daar behoefte aan hebben.

De financiën blijven de nodige zorgen baren. Het onderhouden van twee gebouwen is en blijft een heel moeilijke opgave. Na vele discussies werd besloten het gebouw in Nijensleek niet meer voor de erediensten te gebruiken. Dat besluit doet pijn. Ruim 131 jaar met al haar ups en downs, zoals verwoord in het geschrift van de heer W.J. Iestra “Langs hoogten en door diepten”, werd op 17 november 2024 de laatste eredienst gehouden in het kerkgebouw te Nijensleek. In het kerkblad van november /december 2024 schrijft Gré Kerssies: ”Als we terugkijken, laat het met liefde zijn. Als we vooruitkijken laat het met vertrouwen zijn”.

Op 29 december 2024 is ds. Ida Boersma-Prins uit Beilen verbonden aan de PKN gemeente Vledder-Nijensleek. Zij zal 2 dagen per week werkzaam zijn in onze gemeente.

Moge Gods liefde de dragende kracht zijn om het Evangelie vanuit de Dorpskerk te Vledder samen onder de aandacht te brengen als PKN Gemeente Vledder/ Nijensleek e.o.

Nico Dirkzwager.

Bronnen:
Kerken en religie in de Gemeente Westerveld, ”Langs hoogten en door diepten” W.J. Iestra, 't Fledder Kerspel